Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Асветнікі зямлі Беларускай.doc
Скачиваний:
25
Добавлен:
10.07.2019
Размер:
7.14 Mб
Скачать

Анімеле

Мікалай

Беларускі этнограф сярэдзіны 19 ст. Вольнаадпушчаны селянін Віцебскай губ. Сабраныя ім матэрыялы па праграме Рускага геаграфічнага таварыства склалі боль­шую частку працы «Побыт беларускіх ся­лян» (Этнографический сборник. Спб., 1854. Вып. 2). Пераважнае месца ў ёй займаюць матэрыялы пра духоўную культуру: абрады i звычаі сямейнага (хрэсьбіны, вяселле, хаўтуры) i фамадскага (катяндарныя святы i абрады, талака) жыцця сялян Віцебскай губ. Найбольш падрабязна ім апі- саны парадак узяцця шлюбу i вясельныя абрады. Прыведзены i звесткі пра жыллё. хатняе начынне, гаспадарчыя будынкі, адзенне, стравы. прылады працы селяніна. Пры апісанні сямейных абрадаў i вытворчых заняткаў паакрэсліваў сацыяльную i маёмасную дыферэниыяцыю сялянства напярэдадні адмены прыгоннага права. Прыхільна ставіўся да селяніна, высока ацэньваў яго працавітасйь. маральныя i творчыя якасці. У працы змешчаны таксама прымаўкі. песні, паданні. В.К.Бандарчык.

АНІСІФАР

(?—1592 ці 1594)

Мітрапатіт кіеўскі, гатіцкі i ўсяе Русі ў 1579—£9. Сапраўднае прозвішча Дзевачка. Правіў праваслаўнай иарквой у Вялікім княстве Літоўскім, у т.л. i на Беларусі, у перыяд цяжкага ўнутранага крызісу, насту-пу каталіцызму, пратэстантаў i прыхільні-каў царкоўнай уніі. Пасля 1568 —архіман-дрыт Лаўрышаўскага манастыра. У 1579 аб-раны мітрапаіітам i жыў пераважна ў Но-вагародку (Навагрудку). 3 імем А. звязана выданне ў Віленскай друкарні Мамонічаў «Службоўніка» (1583). Ад караля Рэчы Паспалітай Стафана Баторыя атрымаў у пажыццёвае валоданне i кіраванне Віленскі Святатроіцкі манастыр, у 1584 — права зацвердзіць пры манастыры праваслаўнае брацтва, у 1585 — пацвярджэнне прывілея Жыгімонта I Старога аб незалежнай юрыс-дыкйыі праваслаўнай царквы, а ў 1586 — дазвол адзначаць праваслаўныя царкоўныя святы паводле юліянскага календара. Па яго хадайніцтве кароль Рэчы Паспаіітай Жыгімонт III Ваза забараніў у 1589 пасля смерці духоўнай асобы аддаваць яе маё-масць свецкім уладам, i спадчыну стаіі пе-радаваць пераемніку пасады. У ліпені 1589.

24

канстанцінопадьскім патрыярхам A. скінуты, a мітрапалітам прызначаны прыхільнік царкоўнай уніі М.Рагоза. У 1590 А. адмовіўся ад правоў на Святатроіцкі манастыр, але застаўся архімандрытам Лаўрышаўскага манастыра, дзе i памёр. М.В.Мікалаеў.

АНЦУТА

Ежы Казімір (?—1737)

Каталіцкі палеміст на Беларусі i ў Літве. Займаў пасады віленскага біскупа-суфрага-на, рэферэндарыя Вялікага княства Літоў-скага. У 1719 выдаў у Вільні кнігу «Поўнае права каталіцкай рэлігіі ў Польскім Кара-леўстве i Вялікім княстве Літоўскім...» (не-каторыя даследчыкі лічаць сааўтарам езуіта С.Сакульскага). У гэтым творы А. абвяргаў законнасць тых рашэнняў соймаў Рэчы Паспалітай, якія ў перыяд уздыму рэфар-мацыйнага руху абвяшчалі верацярпімасйь i пацвярджалі розныя правы дысідэнтаў. Спасылаючыся на Біблію, папскія булы i соймавыя пастановы 17 ст., ён імкнуўся даказаць, што праваслаўныя i пратэстанты паводле боскага, царкоўнага, цывільнага i палітычнага права з'яўляюцца ерэтыкамі i таму павінны быць пазбаўлены ўсіх цы-вільных i палітычных правоў. Сялянскія i казацкія паўстанні, змовы i падпалы ён лі-чыў справай рук дысідэнтаў. Свой твор А. заканчваў заклікам да караля, сената i шляхты весці свяшчэнную барацьбу з дысі-дэнтамі. Творы A. i іншых каталііжіх пале-містаў тэарэтычна абгрунтоўвалі гвалтоўнае насаджэнне каталіцызму, пацвярджалі на-цыянальны i рэлігійны ўпіск у Рэчы Пас-палітай.

Літ.: Очерки истории философской и социо­логической мысли Белоруссии (до 1917 г.). Мн., 1973. С. 148—149.